β Μαθηματικά Β΄ Γυμνασίου Επανάληψη & Εξάσκηση · Άλγεβρα + Γεωμετρία
Καρτέλα 1 · Θεωρία

Η θεωρία με διαδραστικό τρόπο

Όλη η εξεταστέα ύλη — εξισώσεις, ρίζες, ευθείες, εμβαδά, Πυθαγόρειο, τριγωνομετρία, γωνίες & κύκλος. Στη Γεωμετρία και στις συναρτήσεις, σύρε τους μοχλούς για να δεις το σχήμα και τους αριθμούς να αλλάζουν ζωντανά.

ΑΆλγεβρα

1. Εξισώσεις α΄ βαθμού — και με κλάσματα

Εξίσωση α΄ βαθμού με έναν άγνωστο είναι κάθε εξίσωση που μπορεί να πάρει τη μορφή $αx=β$, με $α\neq0$.

Πλήθος λύσεων
  • $α\neq0$: μοναδική λύση $x=\dfrac{β}{α}$.
  • $α=0,\ β\neq0$ (π.χ. $0x=3$): αδύνατη — καμία λύση.
  • $α=0,\ β=0$ (δηλ. $0x=0$): ταυτότητα / αόριστη — κάθε αριθμός είναι λύση.

Βήματα λύσης όταν υπάρχουν κλάσματα:

  1. Βρίσκουμε το Ε.Κ.Π. των παρονομαστών και απαλείφουμε τα κλάσματα (πολλαπλασιάζουμε κάθε όρο με το Ε.Κ.Π.).
  2. Κάνουμε τις πράξεις (επιμεριστική ιδιότητα).
  3. Χωρίζουμε γνωστούς από αγνώστους (αλλάζοντας πρόσημο όταν αλλάζουμε μέλος).
  4. Κάνουμε αναγωγή ομοίων όρων.
  5. Διαιρούμε με τον συντελεστή του αγνώστου.

Παράδειγμα με κλάσματα

$$\dfrac{x}{2}+\dfrac{x-1}{3}=2 \quad\Big|\ \text{Ε.Κ.Π.}=6$$ $$3x+2(x-1)=12$$ $$3x+2x-2=12$$ $$5x=14$$ $$x=\dfrac{14}{5}$$

Προσοχή: το Ε.Κ.Π. πολλαπλασιάζει κάθε όρο — και τους ακέραιους (το $2$ έγινε $12$).

2. Τετραγωνική ρίζα & πραγματικοί αριθμοί

Ορισμός
Τετραγωνική ρίζα ενός θετικού αριθμού $α$ λέγεται ο θετικός αριθμός που, όταν υψωθεί στο τετράγωνο, δίνει τον $α$. Συμβολίζεται $\sqrt{α}$.
  • $\sqrt{α}\ge 0$ πάντα, και $(\sqrt{α})^2=α$ για $α\ge0$.
  • $\sqrt{0}=0$.
  • Δεν ορίζεται ρίζα αρνητικού αριθμού (π.χ. το $\sqrt{-25}$ δεν έχει νόημα).
  • Χρήσιμο: $\sqrt{α^2}=α$ για $α\ge0$.

Άρρητοι είναι οι αριθμοί που δεν γράφονται ως κλάσμα ακεραίων — π.χ. $\sqrt{2},\ \sqrt{3},\ π$. Οι πραγματικοί αριθμοί ($\mathbb{R}$) είναι όλοι οι ρητοί και οι άρρητοι μαζί.

3. Η συνάρτηση y = αx (αναλογία)

Η γραφική παράσταση της $y=αx$ είναι μια ευθεία που περνά από την αρχή O των αξόνων. Ο αριθμός $α$ λέγεται κλίση της ευθείας: $α=\dfrac{y}{x}$ για κάθε σημείο της ($x\neq0$).

  • $α>0$: η ευθεία «ανεβαίνει».   $α<0$: «κατεβαίνει».
  • Η $y=x$ είναι διχοτόμος της 1ης–3ης γωνίας· η $y=-x$ της 2ης–4ης.
Διαδραστικό

Σύρε την κλίση α

Παρατήρησε: όσο μεγαλώνει το $|α|$, τόσο πιο «απότομη» γίνεται η ευθεία.

4. Η συνάρτηση y = αx + β

Η γραφική παράσταση της $y=αx+β$ (με $β\neq0$) είναι ευθεία παράλληλη προς την $y=αx$, που τέμνει τον άξονα $y'y$ στο σημείο $(0,\ β)$. Η κλίση παραμένει $α$.

Διαδραστικό

Σύρε α και β — δες τη μετατόπιση

Η διακεκομμένη είναι η $y=αx$. Το $β$ την «σηκώνει» ή «κατεβάζει».

ΓΓεωμετρία

5. Εμβαδά επίπεδων σχημάτων

$$\text{Τετράγωνο: } E=α^2 \qquad \text{Ορθογώνιο: } E=α\cdotβ$$ $$\text{Παραλληλόγραμμο: } E=β\cdot υ \qquad \text{Τρίγωνο: } E=\dfrac{β\cdot υ}{2}$$ $$\text{Ορθογώνιο τρίγωνο: } E=\dfrac{β\cdot γ}{2} \qquad \text{Τραπέζιο: } E=\dfrac{(B+β)\cdot υ}{2}$$
Διαδραστικό

Διάλεξε σχήμα & άλλαξε διαστάσεις

Ορθογώνιο Τετράγωνο Παραλληλόγραμμο Τρίγωνο Τραπέζιο

6. Πυθαγόρειο θεώρημα & το αντίστροφό του

Πυθαγόρειο θεώρημα
Σε κάθε ορθογώνιο τρίγωνο, το τετράγωνο της υποτείνουσας ισούται με το άθροισμα των τετραγώνων των δύο κάθετων πλευρών: $α^2=β^2+γ^2$.
Αντίστροφο
Αν σε ένα τρίγωνο το τετράγωνο της μεγαλύτερης πλευράς ισούται με το άθροισμα των τετραγώνων των δύο άλλων, τότε το τρίγωνο είναι ορθογώνιο (η ορθή γωνία είναι απέναντι από τη μεγαλύτερη πλευρά).
Διαδραστικό

Άλλαξε τις κάθετες πλευρές — δες τα τετράγωνα

Το κόκκινο + ώχρα τετράγωνο μαζί ισούνται πάντα με το πράσινο (υποτείνουσα).

7. Τριγωνομετρικοί αριθμοί οξείας γωνίας

Σε ορθογώνιο τρίγωνο, για μια οξεία γωνία $ω$:

$$\eta\mu ω=\dfrac{\text{απέναντι κάθετη}}{\text{υποτείνουσα}}\quad \sigma\upsilonν ω=\dfrac{\text{προσκείμενη κάθετη}}{\text{υποτείνουσα}}\quad \varepsilon\varphi ω=\dfrac{\text{απέναντι}}{\text{προσκείμενη}}$$
  • Πάντα $0<\eta\mu ω<1$ και $0<\sigma\upsilonν ω<1$ (η υποτείνουσα είναι η μεγαλύτερη πλευρά).
  • $\varepsilon\varphi ω=\dfrac{\eta\mu ω}{\sigma\upsilonν ω}$.   Η κλίση της $y=αx$ ισούται με την $\varepsilon\varphi ω$ της γωνίας με τον άξονα $x'x$.
Διαδραστικό

Σύρε τη γωνία ω

30° 45° 60°

Πίνακας ειδικών γωνιών

30°45°60°
ημ$\dfrac12$$\dfrac{\sqrt2}{2}$$\dfrac{\sqrt3}{2}$
συν$\dfrac{\sqrt3}{2}$$\dfrac{\sqrt2}{2}$$\dfrac12$
εφ$\dfrac{\sqrt3}{3}$$1$$\sqrt3$

8. Επίκεντρες & εγγεγραμμένες γωνίες

  • Επίκεντρη γωνία: έχει κορυφή το κέντρο $O$. Ισούται με το αντίστοιχο τόξο της.
  • Εγγεγραμμένη γωνία: έχει κορυφή πάνω στον κύκλο. Ισούται με το μισό της επίκεντρης που βαίνει στο ίδιο τόξο — δηλαδή με το μισό του αντίστοιχου τόξου.
  • Εγγεγραμμένες που βαίνουν στο ίδιο τόξο είναι ίσες.
  • Κάθε εγγεγραμμένη που βαίνει σε ημικύκλιο είναι ορθή (90°).
Διαδραστικό

Σύρε το τόξο — η εγγεγραμμένη είναι πάντα η μισή

Σπρώξε στις 180°: η εγγεγραμμένη γίνεται 90° (ημικύκλιο).

9. Μήκος κύκλου & εμβαδόν κυκλικού δίσκου

$$\text{Μήκος: } L=2πρ \qquad\qquad \text{Εμβαδόν δίσκου: } E=πρ^2$$

Όπου $ρ$ η ακτίνα και $π\approx3{,}14$.

Διαδραστικό

Σύρε την ακτίνα ρ

Το εμβαδόν μεγαλώνει με το τετράγωνο της ακτίνας — διπλάσιο ρ ⇒ τετραπλάσιο εμβαδόν.

Καρτέλα 2 · Ερωτήσεις Θεωρίας

Έλεγξε τη θεωρία σου

Πέντε τύποι ασκήσεων: ανάπτυξης, σωστό–λάθος, αντιστοίχισης, συμπλήρωσης κενού και πολλαπλής επιλογής. Όλες δίνουν άμεση ανατροφοδότηση με επεξήγηση.

1Ερωτήσεις ανάπτυξης

Απάντησε νοερά (ή γραπτά) και μετά αποκάλυψε την ενδεικτική απάντηση.

1Να διατυπώσεις το Πυθαγόρειο θεώρημα και το αντίστροφό του.
Πυθαγόρειο: Σε κάθε ορθογώνιο τρίγωνο, το τετράγωνο της υποτείνουσας ισούται με το άθροισμα των τετραγώνων των δύο κάθετων πλευρών: $α^2=β^2+γ^2$.
Αντίστροφο: Αν σε ένα τρίγωνο το τετράγωνο της μεγαλύτερης πλευράς ισούται με το άθροισμα των τετραγώνων των δύο άλλων, τότε το τρίγωνο είναι ορθογώνιο (ορθή η γωνία απέναντι από τη μεγαλύτερη πλευρά).
2Πώς ορίζεται η τετραγωνική ρίζα ενός θετικού αριθμού $α$; Γιατί δεν ορίζεται ρίζα αρνητικού αριθμού;
Τετραγωνική ρίζα του θετικού $α$ είναι ο θετικός αριθμός που υψωμένος στο τετράγωνο δίνει $α$. Δεν ορίζεται ρίζα αρνητικού, γιατί κανένας αριθμός στο τετράγωνο δεν δίνει αρνητικό αποτέλεσμα (π.χ. το $\sqrt{-25}$ δεν έχει νόημα).
3Τι παριστάνει η συνάρτηση $y=αx+β$; Από ποιο σημείο του $y'y$ διέρχεται και με ποια ευθεία είναι παράλληλη;
Είναι ευθεία γραμμή. Τέμνει τον άξονα $y'y$ στο σημείο $(0,β)$ και είναι παράλληλη προς την ευθεία $y=αx$. Ο αριθμός $α$ είναι η κοινή τους κλίση.
4Πώς ορίζονται το ημίτονο, το συνημίτονο και η εφαπτομένη μιας οξείας γωνίας $ω$ ορθογωνίου τριγώνου;
$\eta\mu ω=\dfrac{\text{απέναντι κάθετη}}{\text{υποτείνουσα}}$,   $\sigma\upsilonν ω=\dfrac{\text{προσκείμενη κάθετη}}{\text{υποτείνουσα}}$,   $\varepsilon\varphi ω=\dfrac{\text{απέναντι κάθετη}}{\text{προσκείμενη κάθετη}}$. Ισχύει επίσης $\varepsilon\varphi ω=\dfrac{\eta\mu ω}{\sigma\upsilonν ω}$.
5Τι ονομάζουμε εγγεγραμμένη γωνία και πώς συνδέεται με την αντίστοιχη επίκεντρη;
Εγγεγραμμένη είναι η γωνία με κορυφή πάνω στον κύκλο και πλευρές που τέμνουν τον κύκλο. Ισούται με το μισό της επίκεντρης που βαίνει στο ίδιο τόξο — δηλαδή με το μισό του αντίστοιχου τόξου της.
6Γράψε τους τύπους που δίνουν το μήκος κύκλου και το εμβαδόν κυκλικού δίσκου ακτίνας $ρ$.
Μήκος κύκλου: $L=2πρ$.   Εμβαδόν κυκλικού δίσκου: $E=πρ^2$.

2Σωστό ή Λάθος

1Ισχύει ότι $\sqrt{0{,}81}=0{,}09$.
Λάθος. Είναι $\sqrt{0{,}81}=0{,}9$, γιατί $0{,}9^2=0{,}81$.
2Η εξίσωση $0x=0$ δεν έχει λύσεις.
Λάθος. Είναι ταυτότητα: κάθε αριθμός την επαληθεύει, άρα έχει άπειρες λύσεις.
3Η τετραγωνική ρίζα ενός θετικού αριθμού είναι πάντα θετικός αριθμός.
Σωστό. Από τον ορισμό, η τετραγωνική ρίζα θετικού αριθμού είναι θετική.
4Οι ευθείες $y=2x$ και $y=2x+1$ δεν έχουν κανένα κοινό σημείο.
Σωστό. Έχουν ίδια κλίση (2) αλλά διαφορετικό $β$, άρα είναι παράλληλες και δεν τέμνονται.
5Κάθε εγγεγραμμένη γωνία που βαίνει σε ημικύκλιο είναι ορθή.
Σωστό. Βαίνει σε τόξο 180°, άρα ισούται με $180°:2=90°$.
6Υπάρχει οξεία γωνία $ω$ για την οποία ισχύει $\eta\mu ω=\dfrac{\sqrt5}{2}$.
Λάθος. Είναι $\dfrac{\sqrt5}{2}\approx1{,}12>1$, ενώ πάντα $0<\eta\mu ω<1$.
7Ισχύει ότι $\sqrt{2+\sqrt9}=\sqrt{3+\sqrt4}$.
Σωστό. $\sqrt{2+3}=\sqrt5$ και $\sqrt{3+2}=\sqrt5$. Ίσα.
8Το εμβαδόν ορθογωνίου τριγώνου ισούται με το μισό του γινομένου μιας κάθετης πλευράς επί την υποτείνουσα.
Λάθος. Ισούται με το μισό του γινομένου των δύο κάθετων πλευρών: $E=\dfrac{β\cdotγ}{2}$.
9Το μέτρο ενός τόξου είναι διπλάσιο του μέτρου της εγγεγραμμένης γωνίας που βαίνει σε αυτό.
Σωστό. Η εγγεγραμμένη είναι η μισή του τόξου, άρα το τόξο είναι διπλάσιο της εγγεγραμμένης.
10Σε ορθογώνιο τρίγωνο με ορθή τη γωνία $Α$ ισχύει $\eta\mu Β=\sigma\upsilonν Γ$.
Σωστό. Αφού $Β+Γ=90°$, η μία είναι το συμπλήρωμα της άλλης, οπότε $\eta\mu Β=\sigma\upsilonν Γ$.

3Αντιστοίχισης

Κάνε κλικ σε ένα σχήμα και μετά στον τύπο εμβαδού του. Τα σωστά ζευγάρια «κλειδώνουν».

Σχήμα
1Τετράγωνο πλευράς α
2Τρίγωνο με βάση β, ύψος υ
3Τραπέζιο (βάσεις Β, β · ύψος υ)
4Κυκλικός δίσκος ακτίνας ρ
Τύπος εμβαδού
Α$E=πρ^2$
Β$E=\dfrac{(Β+β)\cdot υ}{2}$
Γ$E=α^2$
Δ$E=\dfrac{β\cdot υ}{2}$

4Συμπλήρωσε τα κενά

1Η εξίσωση $0x=5$ είναι  (δεν έχει λύση).
2Η γραφική παράσταση της $y=αx$ διέρχεται από την των αξόνων.
3$\eta\mu 30°=$ .
4Κάθε εγγεγραμμένη γωνία που βαίνει σε ημικύκλιο είναι μοιρών.
5Στο μήκος κύκλου $L=2πρ$, για $ρ=5$ έχουμε $L=$ $π$.
6Στο ορθογώνιο τρίγωνο, η μεγαλύτερη πλευρά (απέναντι από την ορθή) λέγεται .

5Πολλαπλής επιλογής

Καρτέλα 3 · Λυμένες Ασκήσεις

15 βασικές ασκήσεις, λυμένες

Οι πιο σημαντικές ασκήσεις της ύλης — εξισώσεις με κλάσματα & ρίζες, ευθείες, εμβαδά, Πυθαγόρειο & αντίστροφο, τριγωνομετρία, εγγεγραμμένες γωνίες και κύκλος. Πάτησε σε κάθε άσκηση για τη λύση βήμα-βήμα.

1
Εξίσωση με κλάσματα
ΕξισώσειςΚλάσματα
Να λυθεί η εξίσωση: $\dfrac{8-x}{6}+\dfrac{2(x-1)}{3}=\dfrac{x+6}{2}-\dfrac{x}{3}$
Απαλοιφή παρονομαστών — Ε.Κ.Π. = 6
$$(8-x)+4(x-1)=3(x+6)-2x$$
Πράξεις & αναγωγή
$$8-x+4x-4=3x+18-2x$$ $$3x+4=x+18$$
Χωρισμός γνωστών – αγνώστων
$$3x-x=18-4$$ $$2x=14$$ $$x=7$$
Λύση x = 7
2
Εξίσωση με κλάσματα
ΕξισώσειςΚλάσματα
Να λυθεί η εξίσωση: $\dfrac{x-1}{2}-\dfrac{2x+1}{6}=x+1$
Απαλοιφή παρονομαστών — Ε.Κ.Π. = 6
$$3(x-1)-(2x+1)=6(x+1)$$
Πράξεις & αναγωγή
$$3x-3-2x-1=6x+6$$ $$x-4=6x+6$$
Χωρισμός & λύση
$$x-6x=6+4$$ $$-5x=10$$ $$x=-2$$
Λύση x = −2
3
Αδύνατη εξίσωση & ταυτότητα
ΕξισώσειςΕιδικές περιπτώσεις
Να λυθούν:  (α) $2(3-x)+4(x-1)=2x+5$   (β) $\dfrac{3}{5}-\dfrac{2x+1}{10}=\dfrac{5-2x}{10}$
(α) Πράξεις
$$6-2x+4x-4=2x+5$$ $$2x+2=2x+5$$ $$2x-2x=5-2$$ $$0x=3$$
(α) Συμπέρασμα

Κανένας αριθμός δεν δίνει $0=3$. Η εξίσωση είναι αδύνατη.

(β) Ε.Κ.Π. = 10
$$6-(2x+1)=5-2x$$ $$6-2x-1=5-2x$$ $$-2x+2x=5-5$$ $$0x=0$$
(β) Συμπέρασμα

Κάθε αριθμός την επαληθεύει — είναι ταυτότητα (αόριστη).

Απάντηση (α) αδύνατη  ·  (β) ταυτότητα
4
Παράσταση με διαδοχικές ρίζες
Ρίζες
Να υπολογιστούν:  $α=\sqrt{10+\sqrt{30+\sqrt{28+\sqrt{64}}}}$  και  $β=\sqrt{\sqrt{4+\sqrt{25}}+\sqrt{13+\sqrt{9}}+2}$
Υπολογισμός του α — από μέσα προς τα έξω

√64 = 8  →  28 + 8 = 36  →  √36 = 6

30 + 6 = 36  →  √36 = 6  →  10 + 6 = 16  →  √16 = 4

Υπολογισμός του β

√25 = 5  →  4 + 5 = 9  →  √9 = 3

√9 = 3  →  13 + 3 = 16  →  √16 = 4

3 + 4 + 2 = 9  →  √9 = 3

Απάντηση α = 4  ·  β = 3
5
Ρίζες + Πυθαγόρειο σε ορθογώνιο τρίγωνο
ΡίζεςΠυθαγόρειο
Ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ με ορθή γωνία στο Γ και $ΑΓ=\sqrt{\sqrt{4+\sqrt{23+\sqrt4}}}$, $ΒΓ=\sqrt{\sqrt{256}-\sqrt{225}}$. Να βρεθεί η υποτείνουσα ΑΒ.
ω ΒΓ = 1 ΑΓ=√3 ΑΒ=2 ΑΒΓ
Υπολογισμός ΑΓ

√4 = 2  →  23 + 2 = 25  →  √25 = 5  →  4 + 5 = 9  →  √9 = 3

Άρα ΑΓ = √3.

Υπολογισμός ΒΓ

√256 = 16,   √225 = 15  →  16 − 15 = 1  →  √1 = 1.   Άρα ΒΓ = 1.

Πυθαγόρειο (ορθή στο Γ)
$$ΑΒ^2=ΑΓ^2+ΒΓ^2=(\sqrt3)^2+1^2=3+1=4$$ $$ΑΒ=\sqrt4=2$$
Απάντηση ΑΒ = 2 (τρίγωνο 30°–60°–90°)
6
Ευθεία y = αx και παράλληλη
y = αxΚλίση
Ευθεία διέρχεται από την αρχή O και το σημείο Α(−2, −8). (i) Βρες την κλίση. (ii) Γράψε την εξίσωση & συμπλήρωσε πίνακα τιμών. (iii) Βρες την παράλληλη που τέμνει τον $y'y$ στο (0, 1).
(i) Κλίση
$$α=\dfrac{y}{x}=\dfrac{-8}{-2}=4$$
(ii) Εξίσωση & τιμές

Η εξίσωση είναι y = 4x.

x = 1 → y = 4  ·  y = 8 → x = 2  ·  x = −3 → y = −12  ·  y = −16 → x = −4

(iii) Παράλληλη από (0, 1)

Ίδια κλίση (4), τέμνει $y'y$ στο 1:  y = 4x + 1.

Απάντηση κλίση 4 · y = 4x · παράλληλη y = 4x + 1
7
Ευθεία 3x − 4y = 12
y = αx+βΤομές αξόνων
Δίνεται η ευθεία $3x-4y=12$. (α) Βρες τα σημεία τομής με τους άξονες. (β) Έκφρασε το $y$ ως συνάρτηση του $x$ και βρες την κλίση.
(α) Τομή με y'y (x = 0)
$$3\cdot0-4y=12 \Rightarrow -4y=12 \Rightarrow y=-3$$

Σημείο (0, −3).

(α) Τομή με x'x (y = 0)
$$3x-4\cdot0=12 \Rightarrow 3x=12 \Rightarrow x=4$$

Σημείο (4, 0).

(β) Λύση ως προς y
$$-4y=-3x+12$$ $$y=\dfrac{3}{4}x-3$$
Απάντηση Τομές (0, −3) και (4, 0) · y = ¾x − 3 · κλίση ¾
8
Εμβαδόν τραπεζίου ως συνάρτηση
ΕμβαδάΕξίσωση
Τραπέζιο ΑΒΓΔ με μικρή βάση ΔΓ = x + 3, μεγάλη βάση ΑΒ = x + 4 και ύψος 6. (α) Γράψε το εμβαδόν ως συνάρτηση του x. (β) Αν είναι τριπλάσιο του ορθογωνίου ΑΕΖΔ (3 × 6), βρες το x.
(α) Τύπος τραπεζίου
$$E=\dfrac{(Β+β)\cdot υ}{2}=\dfrac{(x+4+x+3)\cdot 6}{2}=3(2x+7)$$
(β) Εξίσωση

Εμβαδόν ορθογωνίου = 3 · 6 = 18.

$$3(2x+7)=3\cdot 18$$ $$2x+7=18$$ $$2x=11 \Rightarrow x=5{,}5$$
Απάντηση E = 3(2x + 7) · x = 5,5 cm
9
Σύνθετο εμβαδόν με Πυθαγόρειο
ΕμβαδάΠυθαγόρειο
Ορθογώνιο ΑΒΓΔ με ΑΒ = 20, ΑΔ = 12. Από τις πάνω κορυφές φέρνουμε ΑΖ = 15 και ΒΕ = 13 (πλευρά τετραγώνου ΒΘΗΕ με εμβαδόν 169). Βρες x = ΔΖ, y = ΕΓ και το γραμμοσκιασμένο εμβαδόν.
20 12 15 13 x y 169 Α Β Δ Ζ Ε Γ
x = ΔΖ (Πυθαγόρειο στο ΑΔΖ)

ΑΖ² = ΑΔ² + ΔΖ² → 15² = 12² + x²

$$x^2=225-144=81 \Rightarrow x=9$$
y = ΕΓ (Πυθαγόρειο στο ΒΓΕ, ΒΕ = √169 = 13)

ΒΕ² = ΒΓ² + ΕΓ² → 13² = 12² + y²

$$y^2=169-144=25 \Rightarrow y=5$$
Γραμμοσκιασμένο = τραπέζιο ΑΒΕΖ + τετράγωνο

ΖΕ = 20 − 9 − 5 = 6.

$$E_{τραπ}=\dfrac{(20+6)\cdot 12}{2}=156$$

Σύνολο = 156 + 169 = 325.

Απάντηση x = 9 · y = 5 · γραμμοσκιασμένο = 325 cm²
10
Διαδοχικά ορθογώνια τρίγωνα
Πυθαγόρειο
Στο ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ, το ύψος ΑΔ = 1,2 m χωρίζει την υποτείνουσα ΒΓ = 2,5 m. Είναι ΑΓ = 2 m. Βρες x = ΔΓ, y = ΒΔ και ω = ΑΒ.
x = ΔΓ (Πυθαγόρειο στο ΑΓΔ)

ΑΓ² = ΑΔ² + ΔΓ² → 2² = 1,2² + x²

$$x^2=4-1{,}44=2{,}56 \Rightarrow x=1{,}6$$
y = ΒΔ

ΒΓ = ΒΔ + ΔΓ → 2,5 = y + 1,6 → y = 0,9 m

ω = ΑΒ (Πυθαγόρειο στο ΑΒΔ)

ΑΒ² = ΑΔ² + ΒΔ² → ω² = 1,2² + 0,9² = 1,44 + 0,81 = 2,25

$$ω=\sqrt{2{,}25}=1{,}5$$
Απάντηση ΔΓ = 1,6 m · ΒΔ = 0,9 m · ΑΒ = 1,5 m
11
Αντίστροφο Πυθαγορείου
Αντίστροφο Πυθ.Περίμετρος
Τρίγωνο ΑΒΓ με πλευρές ΑΒ = 5x + 10, ΑΓ = 3x − 5, ΒΓ = 6x + 5 και περίμετρο 150 m. (α) Βρες το x. (β) Απόδειξε ότι είναι ορθογώνιο.
(α) Περίμετρος
$$(5x+10)+(3x-5)+(6x+5)=150$$ $$14x+10=150 \Rightarrow 14x=140 \Rightarrow x=10$$
(β) Πλευρές για x = 10

ΑΒ = 60, ΑΓ = 25, ΒΓ = 65 (η μεγαλύτερη).

ΑΒ² + ΑΓ² = 60² + 25² = 3600 + 625 = 4225

ΒΓ² = 65² = 4225

Συμπέρασμα

Αφού ΑΒ² + ΑΓ² = ΒΓ², από το αντίστροφο του Πυθαγορείου το τρίγωνο είναι ορθογώνιο (ορθή απέναντι από τη ΒΓ).

Απάντηση x = 10 · ορθογώνιο τρίγωνο
12
Ημίτονο & συνημίτονο γωνιών
Τριγωνομετρία
Ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (ορθή στο Α) με κάθετες ΑΒ = 15, ΑΓ = 20. Βρες τα ημ και συν των γωνιών Β και Γ. Τι παρατηρείς;
Υποτείνουσα (Πυθαγόρειο)

ΒΓ² = 15² + 20² = 225 + 400 = 625 → ΒΓ = 25

Γωνία Β
$$\eta\mu Β=\dfrac{ΑΓ}{ΒΓ}=\dfrac{20}{25}=0{,}8 \qquad \sigma\upsilonν Β=\dfrac{ΑΒ}{ΒΓ}=\dfrac{15}{25}=0{,}6$$
Γωνία Γ
$$\eta\mu Γ=\dfrac{ΑΒ}{ΒΓ}=\dfrac{15}{25}=0{,}6 \qquad \sigma\upsilonν Γ=\dfrac{ΑΓ}{ΒΓ}=\dfrac{20}{25}=0{,}8$$
Παρατήρηση ημΒ = συνΓ και συνΒ = ημΓ (αφού Β + Γ = 90°)
13
Τριγωνομετρική παράσταση
ΤριγωνομετρίαΕιδικές γωνίες
Να υπολογιστεί: $Α=\eta\mu 30°+\sigma\upsilonν 60°+2\sigma\upsilonν 30°-2\varepsilon\varphi 45°+2\eta\mu 45°$
Αντικατάσταση από τον πίνακα
$$Α=\dfrac12+\dfrac12+2\cdot\dfrac{\sqrt3}{2}-2\cdot1+2\cdot\dfrac{\sqrt2}{2}$$
Πράξεις
$$Α=\dfrac12+\dfrac12+\sqrt3-2+\sqrt2$$ $$Α=1+\sqrt3-2+\sqrt2$$
Απάντηση Α = √3 + √2 − 1
14
Εγγεγραμμένες γωνίες & τόξα
ΕγγεγραμμένεςΤόξα
Σε κύκλο (O, ρ) τρία σημεία Α, Β, Γ ορίζουν τόξα ΑΒ = 120° και ΒΓ = 100°. Να βρεθούν οι γωνίες του τριγώνου ΑΒΓ.
Α Β Γ 120° 100° 140°
Τρίτο τόξο

ΓΑ = 360° − 120° − 100° = 140°

Κάθε γωνία = μισό του απέναντι τόξου

 βαίνει στο τόξο ΒΓ = 100° →  = 50°

Γ̂ βαίνει στο τόξο ΑΒ = 120° → Γ̂ = 60°

Β̂ βαίνει στο τόξο ΓΑ = 140° → Β̂ = 70°

Απάντηση Â = 50° · Γ̂ = 60° · Β̂ = 70° (άθροισμα 180°)
15
Κύκλος: ορθή σε ημικύκλιο, μήκος & εμβαδόν
ΕγγεγραμμένεςΜήκος κύκλουΕμβαδόν
Κύκλος (O, ρ) με διάμετρο ΒΕ και χορδές ΑΒ = 6 cm, ΑΕ = 8 cm. (α) Γιατί το τρίγωνο ΑΒΕ είναι ορθογώνιο; (β) Βρες την ακτίνα ρ και το μήκος του κύκλου. (γ) Βρες το γραμμοσκιασμένο (ημικύκλιο − τρίγωνο).
6 8 Α Β Ε O
(α) Ορθή γωνία

Η γωνία Α είναι εγγεγραμμένη και βαίνει σε ημικύκλιο (ΒΕ διάμετρος), άρα Â = 90° — το τρίγωνο είναι ορθογώνιο στο Α.

(β) Ακτίνα & μήκος

ΒΕ² = ΑΒ² + ΑΕ² = 6² + 8² = 36 + 64 = 100 → ΒΕ = 10

ρ = ΒΕ : 2 = 5 cm

$$L=2πρ=2π\cdot5=10π\approx31{,}4\text{ cm}$$
(γ) Γραμμοσκιασμένο
$$E=\dfrac{πρ^2}{2}-\dfrac{ΑΒ\cdot ΑΕ}{2}=\dfrac{π\cdot25}{2}-\dfrac{6\cdot8}{2}$$ $$E=12{,}5π-24\approx15{,}3\text{ cm}^2$$
Απάντηση ορθογώνιο στο Α · ρ = 5 cm · L = 10π cm · γραμμοσκιασμένο ≈ 12,5π − 24 cm²
Καρτέλα 4 · Διαγωνίσματα

Δύο διαγωνίσματα προσομοίωσης

Δύο απαιτητικά διαγωνίσματα στην ύλη της Β΄ Γυμνασίου, με θεωρία, σωστό–λάθος και ασκήσεις. Δούλεψέ τα σε συνθήκες εξέτασης και μετά δες τις ενδεικτικές λύσεις στην επόμενη καρτέλα.

Διαγώνισμα Α΄
Μαθηματικά · Β΄ Γυμνασίου
Προσομοίωση εξετάσεων
120′ διάρκεια
ΘΕΩΡΙΑ
ΘΕΜΑ 1μονάδες 3 + 3

Α. Τι ονομάζεται εξίσωση πρώτου βαθμού με άγνωστο τον αριθμό x;

Β. Να διατυπώσεις το Πυθαγόρειο Θεώρημα.

Γ. Χαρακτήρισε ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ:

  1. Μία εξίσωση πρώτου βαθμού έχει σίγουρα μία λύση.
  2. Ισχύει ότι $\sqrt{0{,}81}=0{,}09$.
  3. Αν ένα τρίγωνο είναι ορθογώνιο και ισοσκελές, τότε σε αυτό ισχύει το Πυθαγόρειο Θεώρημα.
  4. Το εμβαδόν τετραγώνου πλευράς $α$ ισούται με $α^2$.
  5. Σε ορθογώνιο τρίγωνο με ορθή τη γωνία $Α$ ισχύει $\eta\mu Β=\sigma\upsilonν Γ$ και $\eta\mu Γ=\sigma\upsilonν Β$.
ΘΕΜΑ 2μονάδες 3 + 3

Α. Τι ονομάζεται τετραγωνική ρίζα ενός μη αρνητικού αριθμού $α$;

Β. Διατύπωσε τον κανόνα υπολογισμού του εμβαδού τραπεζίου, με τον τύπο και σχήμα.

Γ. Χαρακτήρισε ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ:

  1. Η εξίσωση $x+3x=4x$ είναι αδύνατη.
  2. Ισχύει ότι $\sqrt{α+β}=\sqrt{α}+\sqrt{β}$ για $α,β\ge0$.
  3. Αν σε ένα τρίγωνο ισχύει $β^2+γ^2=α^2$, τότε είναι ορθογώνιο με ορθή τη γωνία $Β$.
  4. Το εμβαδόν ορθογωνίου τριγώνου ισούται με το μισό του γινομένου μιας κάθετης πλευράς επί την υποτείνουσα.
  5. Οι τριγωνομετρικοί αριθμοί μιας οξείας γωνίας δεν έχουν μονάδα μέτρησης.
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
ΑΣΚΗΣΗ 1μονάδες 4 + 3

Α. (α) Να υπολογιστούν οι αριθμοί $α=\sqrt{10+\sqrt{30+\sqrt{28+\sqrt{64}}}}$ και $β=\sqrt{\sqrt{4+\sqrt{25}}+\sqrt{13+\sqrt{9}}+2}$.  (β) Αν οι κάθετες πλευρές ορθογωνίου τριγώνου ισούνται με το τετραπλάσιο των $α$ και $β$, να υπολογιστεί η υποτείνουσα.

Β. Ένας πατέρας έχει σήμερα τριπλάσια ηλικία από τον γιο του. Μετά από 12 χρόνια θα έχει διπλάσια. Πόσων ετών είναι σήμερα ο καθένας;

ΑΣΚΗΣΗ 2μονάδες 2 + 5

Α. Να λυθεί η εξίσωση: $\dfrac{x-1}{2}-\dfrac{2x+1}{6}=x+1$.

Β. Ορθογώνιο ΑΒΓΔ με ΑΒ = 20 cm, ΑΔ = 12 cm και τετράγωνο ΒΘΗΕ εμβαδού 169 cm². Με ΑΖ = 15 cm, να βρεθούν: (α) ΔΖ = x,  (β) ΕΓ = y,  (γ) το εμβαδόν της χρωματισμένης επιφάνειας.

20 12 15 x y 169 ΑΒ ΔΖ ΕΓ
ΑΣΚΗΣΗ 3μονάδες 7

Ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (ορθή στο Α) και τρίγωνο ΒΓΔ, με ΑΒ = 3, ΑΓ = 4, ΓΔ = 12, ΒΔ = 13. (α) Βρες τη ΒΓ = γ. (β) Εξέτασε αν το ΒΓΔ είναι ορθογώνιο. (γ) Με τους τριγωνομετρικούς αριθμούς των γωνιών $ω$ και $φ$, λύσε την εξίσωση: $\varepsilon\varphi φ\cdot x+\left(\dfrac{x}{15}-3\right)=\dfrac{1}{\sigma\upsilonν ω}\cdot x-\left(\dfrac{x}{3}-\eta\mu ω\right)$.

3 4 γ 13 12 Α Β Γ Δ ω φ
Να επιλέξεις ΕΝΑ από τα θέματα Θεωρίας και ΔΥΟ από τις Ασκήσεις.  Καλή επιτυχία!
Διαγώνισμα Β΄
Μαθηματικά · Β΄ Γυμνασίου
Τελική προσομοίωση
120′ διάρκεια
ΘΕΩΡΙΑ
ΘΕΜΑ 1μονάδες 3 + 3

Α. Δώσε τον ορισμό της τετραγωνικής ρίζας ενός θετικού αριθμού $α$.

Β. Να διατυπώσεις το Πυθαγόρειο Θεώρημα.

Γ. Χαρακτήρισε ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ:

  1. Η γραφική παράσταση της υπερβολής $y=\dfrac{α}{x}$ με $α>0$ βρίσκεται στο 1ο και 3ο τεταρτημόριο.
  2. Η εξίσωση $0x=0$ δεν έχει λύσεις.
  3. Η τετραγωνική ρίζα ενός θετικού αριθμού είναι πάντα θετικός αριθμός.
  4. Αν σε ένα τρίγωνο ισχύει $α^2=β^2+γ^2$ και $β=γ$, τότε είναι ορθογώνιο κι ισοσκελές.
  5. Το μέτρο ενός τόξου είναι διπλάσιο του μέτρου της εγγεγραμμένης γωνίας που βαίνει σε αυτό.
ΘΕΜΑ 2μονάδες 3 + 3

Α. Τι παριστάνει στο επίπεδο η συνάρτηση $y=αx$ και πώς λέγεται ο αριθμός $α$;

Β. Πώς ορίζεται η εφαπτομένη μιας οξείας γωνίας $ω$ ορθογωνίου τριγώνου;

Γ. Χαρακτήρισε ΣΩΣΤΟ ή ΛΑΘΟΣ:

  1. Οι ευθείες $y=2x$ και $y=2x+1$ δεν έχουν κανένα κοινό σημείο.
  2. Η εξίσωση $3x=3$ είναι ταυτότητα.
  3. Ισχύει ότι $\sqrt{2+\sqrt9}=\sqrt{3+\sqrt4}$.
  4. Κάθε εγγεγραμμένη γωνία που βαίνει σε ημικύκλιο είναι ορθή.
  5. Υπάρχει οξεία γωνία $ω$ για την οποία ισχύει $\eta\mu ω=\dfrac{\sqrt5}{2}$.
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
ΑΣΚΗΣΗ 1μονάδες 3 + 4

Α. Να λυθεί η εξίσωση: $\dfrac{8-x}{6}+\dfrac{2(x-1)}{3}=\dfrac{x+6}{2}-\dfrac{x}{3}$.

Β. Τετράγωνο ΑΒΓΔ πλευράς $α$ και Ε, Ζ τα μέσα των πλευρών ΑΒ, ΑΔ. Να αποδείξεις ότι: $ΕΖ^2+ΕΓ^2+ΖΓ^2=3α^2$.

Α Β Γ Δ Ε Ζ
ΑΣΚΗΣΗ 2μονάδες 4 + 3

Α. Ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (ορθή στο Γ) με $ΑΓ=\sqrt{\sqrt{4+\sqrt{23+\sqrt4}}}$ και $ΒΓ=\sqrt{\sqrt{256}-\sqrt{225}}$. Να βρεθούν: (α) τα μήκη ΑΓ, ΒΓ· (β) η ΑΒ και οι τριγωνομετρικοί αριθμοί της γωνίας $ω$ (στο Β)· (γ) το εμβαδόν του τριγώνου και το ύψος ΓΔ.

Β. Ευθεία διέρχεται από την αρχή O και το σημείο Α(−2, −8). (i) Βρες την κλίση. (ii) Γράψε την εξίσωση και συμπλήρωσε τον πίνακα τιμών. (iii) Βρες την παράλληλη που τέμνει τον $y'y$ στο (0, 1).

ω ΒΓ ΑΓ ΑΒ Δ ΑΒΓ

Πίνακας τιμών:   x: 1, __, −3, __  ·  y: __, 8, __, −16

ΑΣΚΗΣΗ 3μονάδες 7

Κύκλος (O, ρ) με διάμετρο ΒΕ και χορδές ΑΒ = 6 cm, ΑΕ = 8 cm. Δίνονται η γωνία $\widehat{ΓΒΕ}=60°$ και το τόξο $\widehat{ΓΔ}=50°$. (α) Εξήγησε γιατί το τρίγωνο ΑΒΕ είναι ορθογώνιο. (β) Βρες τη γωνία $\widehat{ΓΕΔ}$ και το τόξο ΔΕ. (γ) Βρες την ακτίνα ρ και το μήκος του κύκλου. (δ) Βρες το εμβαδόν της γραμμοσκιασμένης επιφάνειας.

6 8 Α Β Ε Γ Δ O 60°
Να επιλέξεις ΕΝΑ από τα θέματα Θεωρίας και ΔΥΟ από τις Ασκήσεις.  Καλή επιτυχία!
Καρτέλα 5 · Ενδεικτικές Λύσεις

Λύσεις των διαγωνισμάτων

Ενδεικτικές απαντήσεις στη θεωρία (με αιτιολόγηση των σωστό–λάθος) και πλήρεις λύσεις σε όλες τις ασκήσεις. Άνοιξέ τις αφού προσπαθήσεις μόνος σου.

ΑΔιαγώνισμα Α΄ — Λύσεις

Θ
Θεωρία (Θέμα 1 & 2)
ΟρισμοίΣωστό–Λάθος
Θέμα 1 — Α & Β

Α. Εξίσωση πρώτου βαθμού με άγνωστο x είναι κάθε εξίσωση που γράφεται στη μορφή $αx=β$, με $α\neq0$.

Β. Πυθαγόρειο: σε κάθε ορθογώνιο τρίγωνο, $α^2=β^2+γ^2$ (το τετράγωνο της υποτείνουσας ισούται με το άθροισμα των τετραγώνων των κάθετων πλευρών).

Θέμα 1 — Γ (Σ/Λ)

1. ΣΩΣΤΟ — η $αx=β$ με $α\neq0$ έχει μοναδική λύση $x=\dfrac{β}{α}$.

2. ΛΑΘΟΣ — $\sqrt{0{,}81}=0{,}9$, αφού $0{,}9^2=0{,}81$.

3. ΣΩΣΤΟ — είναι ορθογώνιο, άρα ισχύει το Πυθαγόρειο.

4. ΣΩΣΤΟ — εμβαδόν τετραγώνου $=α^2$.

5. ΣΩΣΤΟ — αφού $Β+Γ=90°$, ισχύει $\eta\mu Β=\sigma\upsilonν Γ$ και $\eta\mu Γ=\sigma\upsilonν Β$.

Θέμα 2 — Α & Β

Α. Τετραγωνική ρίζα μη αρνητικού $α$ είναι ο μη αρνητικός αριθμός που υψωμένος στο τετράγωνο δίνει $α$.

Β. Εμβαδόν τραπεζίου: $E=\dfrac{(Β+β)\cdot υ}{2}$ (ημιάθροισμα βάσεων επί ύψος).

Θέμα 2 — Γ (Σ/Λ)

1. ΛΑΘΟΣ — $x+3x=4x$ δίνει $0x=0$, δηλαδή ταυτότητα (όχι αδύνατη).

2. ΛΑΘΟΣ — γενικά $\sqrt{α+β}\neq\sqrt{α}+\sqrt{β}$ (π.χ. $\sqrt{9+16}=5\neq3+4$).

3. ΛΑΘΟΣ — η ορθή είναι απέναντι από τη μεγαλύτερη πλευρά $α$, δηλαδή η γωνία $Α$ (όχι η $Β$).

4. ΛΑΘΟΣ — είναι το μισό του γινομένου των δύο κάθετων πλευρών.

5. ΣΩΣΤΟ — είναι λόγοι μηκών, χωρίς μονάδα.

1
Άσκηση 1 — ρίζες, υποτείνουσα & πρόβλημα ηλικιών
ΡίζεςΠυθαγόρειοΠρόβλημα
Α(α) Οι αριθμοί α, β

α: √64=8 → 28+8=36 → √36=6 → 30+6=36 → √36=6 → 10+6=16 → √16 = 4.

β: √25=5 → 4+5=9 → √9=3 · √9=3 → 13+3=16 → √16=4 · 3+4+2=9 → √9 = 3.

Α(β) Υποτείνουσα

Κάθετες = 4·4 = 16 και 4·3 = 12.

υποτείνουσα = √(16² + 12²) = √(256 + 144) = √400 = 20.

Β. Ηλικίες

Έστω x η ηλικία του γιου· πατέρας 3x. Μετά 12 χρόνια:

$$3x+12=2(x+12)$$ $$3x+12=2x+24 \Rightarrow x=12$$
Απάντηση α=4, β=3 · υποτείνουσα 20 · γιος 12, πατέρας 36 ετών
2
Άσκηση 2 — εξίσωση & σύνθετο εμβαδόν
ΚλάσματαΕμβαδάΠυθαγόρειο
Α. Εξίσωση (Ε.Κ.Π. = 6)
$$3(x-1)-(2x+1)=6(x+1)$$ $$3x-3-2x-1=6x+6$$ $$x-4=6x+6 \Rightarrow -5x=10 \Rightarrow x=-2$$
Β. x = ΔΖ και y = ΕΓ

ΑΖ²=ΑΔ²+ΔΖ² → 15²=12²+x² → x²=81 → x = 9.

ΒΕ=√169=13. ΒΕ²=ΒΓ²+ΕΓ² → 13²=12²+y² → y²=25 → y = 5.

Β. Χρωματισμένο εμβαδόν

ΖΕ = 20 − 9 − 5 = 6. Τραπέζιο ΑΒΕΖ: $\dfrac{(20+6)\cdot12}{2}=156$.

Σύνολο = 156 + 169 (τετράγωνο) = 325.

Απάντηση x = −2 · x = 9, y = 5 · εμβαδόν = 325 cm²
3
Άσκηση 3 — τρίγωνα, τριγωνομετρία & εξίσωση
ΠυθαγόρειοΤριγωνομετρία
(α) ΒΓ = γ

Στο ορθογώνιο ΑΒΓ (ορθή στο Α): ΒΓ² = ΑΒ² + ΑΓ² = 3² + 4² = 25 → ΒΓ = 5.

(β) Το ΒΓΔ είναι ορθογώνιο;

Πλευρές 5, 12, 13 (η ΒΔ = 13 μεγαλύτερη). 5² + 12² = 25 + 144 = 169 = 13².

Από το αντίστροφο Πυθαγορείου: ναι, ορθογώνιο με ορθή τη γωνία Γ.

(γ) Τριγωνομετρικοί αριθμοί

Γωνία ω (στο ΑΒΓ): $\eta\mu ω=\dfrac{4}{5}$, $\sigma\upsilonν ω=\dfrac{3}{5}$, $\varepsilon\varphi ω=\dfrac{4}{3}$.

Γωνία φ (στο ΒΓΔ): $\eta\mu φ=\dfrac{12}{13}$, $\sigma\upsilonν φ=\dfrac{5}{13}$, $\varepsilon\varphi φ=\dfrac{12}{5}$.

(γ) Λύση της εξίσωσης

Με $\varepsilon\varphi φ=\dfrac{12}{5}$, $\dfrac{1}{\sigma\upsilonν ω}=\dfrac{5}{3}$, $\eta\mu ω=\dfrac{4}{5}$:

$$\dfrac{12}{5}x+\dfrac{x}{15}-3=\dfrac{5}{3}x-\dfrac{x}{3}+\dfrac{4}{5}$$ $$\dfrac{37x}{15}-3=\dfrac{20x}{15}+\dfrac{4}{5}$$ $$\dfrac{17x}{15}=\dfrac{19}{5} \Rightarrow x=\dfrac{57}{17}\approx3{,}35$$
Απάντηση ΒΓ = 5 · ΒΓΔ ορθογώνιο · x = 57/17 ≈ 3,35

ΒΔιαγώνισμα Β΄ — Λύσεις

Θ
Θεωρία (Θέμα 1 & 2)
ΟρισμοίΣωστό–Λάθος
Θέμα 1 — Α & Β

Α. Τετραγωνική ρίζα θετικού $α$ είναι ο θετικός αριθμός που υψωμένος στο τετράγωνο δίνει $α$.

Β. Πυθαγόρειο: $α^2=β^2+γ^2$ σε κάθε ορθογώνιο τρίγωνο.

Θέμα 1 — Γ (Σ/Λ)

1. ΣΩΣΤΟ — για $α>0$ η υπερβολή είναι στο 1ο και 3ο τεταρτημόριο.

2. ΛΑΘΟΣ — η $0x=0$ είναι ταυτότητα (άπειρες λύσεις).

3. ΣΩΣΤΟ — από τον ορισμό.

4. ΣΩΣΤΟ — $α^2=β^2+γ^2$ → ορθή απέναντι από το $α$· $β=γ$ → ισοσκελές.

5. ΣΩΣΤΟ — η εγγεγραμμένη είναι το μισό του τόξου, άρα το τόξο διπλάσιο.

Θέμα 2 — Α & Β

Α. Η $y=αx$ παριστάνει ευθεία που περνά από την αρχή O· ο $α$ λέγεται κλίση.

Β. $\varepsilon\varphi ω=\dfrac{\text{απέναντι κάθετη}}{\text{προσκείμενη κάθετη}}$ της οξείας γωνίας ω.

Θέμα 2 — Γ (Σ/Λ)

1. ΣΩΣΤΟ — ίδια κλίση, παράλληλες, δεν τέμνονται.

2. ΛΑΘΟΣ — $3x=3$ δίνει $x=1$ (μοναδική λύση), όχι ταυτότητα.

3. ΣΩΣΤΟ — $\sqrt{2+3}=\sqrt5$ και $\sqrt{3+2}=\sqrt5$.

4. ΣΩΣΤΟ — βαίνει σε τόξο 180°, άρα 90°.

5. ΛΑΘΟΣ — $\dfrac{\sqrt5}{2}\approx1{,}12>1$, ενώ $0<\eta\mu ω<1$.

1
Άσκηση 1 — εξίσωση & απόδειξη στο τετράγωνο
ΚλάσματαΠυθαγόρειο
Α. Εξίσωση (Ε.Κ.Π. = 6)
$$(8-x)+4(x-1)=3(x+6)-2x$$ $$8-x+4x-4=3x+18-2x$$ $$3x+4=x+18 \Rightarrow 2x=14 \Rightarrow x=7$$
Β. Απόδειξη ΕΖ² + ΕΓ² + ΖΓ² = 3α²

Ε, Ζ μέσα: ΑΕ = ΑΖ = ΒΕ = ΔΖ = α/2.

Ορθογώνιο ΑΕΖ: ΕΖ² = (α/2)² + (α/2)² = α²/2.

Ορθογώνιο ΕΒΓ: ΕΓ² = (α/2)² + α² = 5α²/4.

Ορθογώνιο ΖΔΓ: ΖΓ² = (α/2)² + α² = 5α²/4.

$$ΕΖ^2+ΕΓ^2+ΖΓ^2=\dfrac{α^2}{2}+\dfrac{5α^2}{4}+\dfrac{5α^2}{4}=\dfrac{12α^2}{4}=3α^2$$
Απάντηση x = 7 · η ισότητα αποδείχθηκε
2
Άσκηση 2 — ορθογώνιο τρίγωνο & ευθεία
ΡίζεςΤριγωνομετρίαy = αx
Α(α) Μήκη ΑΓ, ΒΓ

ΑΓ: √4=2 → 23+2=25 → √25=5 → 4+5=9 → √9=3 → ΑΓ = √3.

ΒΓ: √256=16, √225=15 → 16−15=1 → √1 = 1.

Α(β) ΑΒ & τριγωνομετρικοί της ω (στο Β)

ΑΒ² = ΑΓ² + ΒΓ² = 3 + 1 = 4 → ΑΒ = 2.

$\eta\mu ω=\dfrac{ΑΓ}{ΑΒ}=\dfrac{\sqrt3}{2}$, $\sigma\upsilonν ω=\dfrac{ΒΓ}{ΑΒ}=\dfrac{1}{2}$, $\varepsilon\varphi ω=\sqrt3$  (δηλ. ω = 60°).

Α(γ) Εμβαδόν & ύψος ΓΔ

Εμβαδόν = $\dfrac{ΑΓ\cdot ΒΓ}{2}=\dfrac{\sqrt3\cdot1}{2}=\dfrac{\sqrt3}{2}$.

Από $\dfrac{ΑΒ\cdot ΓΔ}{2}=$ εμβαδόν: $\dfrac{2\cdot ΓΔ}{2}=\dfrac{\sqrt3}{2}$ → ΓΔ = $\dfrac{\sqrt3}{2}$.

Β. Ευθεία από O και Α(−2, −8)

(i) κλίση $=\dfrac{-8}{-2}=4$.  (ii) y = 4x · πίνακας: (1, 4), (2, 8), (−3, −12), (−4, −16).

(iii) Παράλληλη με κλίση 4 από (0, 1): y = 4x + 1.

Απάντηση ΑΓ=√3, ΒΓ=1, ΑΒ=2 · ημω=√3/2, συνω=½, εφω=√3 · εμβ.=√3/2, ΓΔ=√3/2 · y=4x, παράλ. y=4x+1
3
Άσκηση 3 — κύκλος, εγγεγραμμένες, μήκος & εμβαδόν
ΕγγεγραμμένεςΜήκος κύκλουΕμβαδόν
(α) Γιατί ορθογώνιο το ΑΒΕ

Η γωνία Α είναι εγγεγραμμένη που βαίνει σε ημικύκλιο (ΒΕ διάμετρος), άρα Â = 90°.

(β) Γωνία ΓΕΔ & τόξο ΔΕ

ΓΒΕ = 60° (εγγεγραμμένη) → τόξο ΓΕ = 2·60° = 120°.

ΓΕΔ βαίνει στο τόξο ΓΔ = 50° → ΓΕΔ = 50°:2 = 25°.

ΓΕ = ΓΔ + ΔΕ → 120° = 50° + ΔΕ → τόξο ΔΕ = 70°.

(γ) Ακτίνα & μήκος

ΒΕ² = ΑΒ² + ΑΕ² = 6² + 8² = 100 → ΒΕ = 10 → ρ = 5 cm.

$$L=2πρ=10π\approx31{,}4\text{ cm}$$
(δ) Γραμμοσκιασμένο (ημικύκλιο − τρίγωνο)
$$E=\dfrac{πρ^2}{2}-\dfrac{ΑΒ\cdot ΑΕ}{2}=\dfrac{25π}{2}-\dfrac{48}{2}=12{,}5π-24\approx15{,}3\text{ cm}^2$$
Απάντηση Â=90° · ΓΕΔ=25°, τόξο ΔΕ=70° · ρ=5, L=10π · σκιασμένο ≈ 12,5π − 24 cm²