📖Θεωρία
Αναλυτική εξήγηση των εννοιών της παραγράφου
Β΄ Λυκείου · Κεφ. 2 - Ιδιότητες Συναρτήσεων
§2.1 Μονοτονία, ακρότατα & συμμετρίες
📈Γνησίως αύξουσα συνάρτηση
- •Μια συνάρτηση με πεδίο ορισμού Α λέγεται γνησίως αύξουσα σε ένα διάστημα Δ ⊆ Α, όταν για οποιαδήποτε , ∈ Δ με ισχύει .
- •Γεωμετρικά: η γραφική παράσταση μιας γνησίως αύξουσας συνάρτησης «ανεβαίνει» καθώς κινούμαστε προς τα δεξιά στον άξονα .
📉Γνησίως φθίνουσα συνάρτηση
- •Μια συνάρτηση λέγεται γνησίως φθίνουσα σε διάστημα Δ ⊆ Α, όταν για οποιαδήποτε , ∈ Δ με ισχύει .
- •Γεωμετρικά: η γραφική παράσταση μιας γνησίως φθίνουσας συνάρτησης «κατεβαίνει» καθώς κινούμαστε προς τα δεξιά.
- •Μια συνάρτηση που είναι είτε γνησίως αύξουσα είτε γνησίως φθίνουσα σε ένα διάστημα Δ, λέγεται γνησίως μονότονη στο Δ.
🏔️Ολικό μέγιστο
- •Η συνάρτηση παρουσιάζει στο ∈ Α (ολικό) μέγιστο, όταν για κάθε ισχύει . Ο αριθμός λέγεται ολικό μέγιστο της .
- •Γεωμετρικά: το ολικό μέγιστο είναι η μεγαλύτερη τιμή που παίρνει η γραφική παράσταση — το «υψηλότερο» σημείο της C_f.
⛰️Ολικό ελάχιστο
- •Η συνάρτηση παρουσιάζει στο ∈ Α (ολικό) ελάχιστο, όταν για κάθε ισχύει . Ο αριθμός λέγεται ολικό ελάχιστο της .
- •Γεωμετρικά: το ολικό ελάχιστο είναι η μικρότερη τιμή που παίρνει η γραφική παράσταση — το «χαμηλότερο» σημείο της C_f.
🎯Ακρότατα — κοινός χαρακτηρισμός
- •Το μέγιστο και το ελάχιστο μιας συνάρτησης λέγονται με κοινό όνομα ακρότατα της συνάρτησης.
- •Δεν παρουσιάζουν όλες οι συναρτήσεις ακρότατα. Π.χ. η έχει ούτε μέγιστο ούτε ελάχιστο στο ℝ (παίρνει όλες τις πραγματικές τιμές).
- •Για παραβολή : η κορυφή είναι ολικό ακρότατο. Είναι ολικό ελάχιστο όταν και ολικό μέγιστο όταν .
🔁Προϋπόθεση: συμμετρικό πεδίο ορισμού
- •Για να εξετάσουμε αν μια συνάρτηση είναι άρτια ή περιττή, ΠΡΕΠΕΙ πρώτα το πεδίο ορισμού της Α να είναι συμμετρικό ως προς το 0 — δηλαδή, για κάθε να ισχύει επίσης −.
- •Αν αυτή η προϋπόθεση δεν ικανοποιείται, η συνάρτηση δεν είναι ούτε άρτια ούτε περιττή — ανεξάρτητα από τον τύπο της.
🪞Άρτια συνάρτηση
- •Μια συνάρτηση με πεδίο ορισμού Α (συμμετρικό ως προς το 0) λέγεται άρτια, όταν για κάθε ισχύει .
- •Η γραφική παράσταση μιας άρτιας συνάρτησης έχει άξονα συμμετρίας τον άξονα ′.
- •Σε πολυωνυμική συνάρτηση: αν όλοι οι εκθέτες είναι ΑΡΤΙΟΙ (ή ο σταθερός όρος είναι ο μόνος μη μηδενικός), η συνάρτηση είναι άρτια.
🔄Περιττή συνάρτηση
- •Μια συνάρτηση με πεδίο ορισμού Α (συμμετρικό ως προς το 0) λέγεται περιττή, όταν για κάθε ισχύει .
- •Η γραφική παράσταση μιας περιττής συνάρτησης έχει κέντρο συμμετρίας την αρχή Ο των αξόνων.
- •Σε πολυωνυμική συνάρτηση: αν όλοι οι εκθέτες είναι ΠΕΡΙΤΤΟΙ και ΔΕΝ υπάρχει σταθερός όρος, η συνάρτηση είναι περιττή.
- •Αν μια περιττή συνάρτηση ορίζεται στο 0, τότε αναγκαστικά .
🧪Πώς ελέγχουμε — μη άρτια, μη περιττή
- •Μεθοδολογία: (1) Ελέγχουμε ότι το πεδίο ορισμού είναι συμμετρικό ως προς το 0. (2) Υπολογίζουμε το . (3) Συγκρίνουμε με (άρτια) και με − (περιττή).
- •Πολλές συναρτήσεις δεν είναι ούτε άρτιες ούτε περιττές.
- •Η σταθερή συνάρτηση είναι άρτια. Αν επιπλέον , είναι και περιττή (η μηδενική είναι η μοναδική που είναι ταυτόχρονα άρτια και περιττή).
🎯Θέμα Α — έλεγχος θεωρίας
1Σωστό / Λάθος
Αν η είναι γνησίως αύξουσα και , τότε .
2Πολλαπλής επιλογής
Η συνάρτηση στο ℝ είναι:
3Σωστό / Λάθος
Η συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα σε όλο το ℝ.
4Πολλαπλής επιλογής
Η παραβολή με παρουσιάζει στην κορυφή:
5Πολλαπλής επιλογής
Η τετμημένη της κορυφής της παραβολής είναι:
6Σωστό / Λάθος
Κάθε συνάρτηση παρουσιάζει ολικό μέγιστο.
7Πολλαπλής επιλογής
Η παρουσιάζει ολικό ελάχιστο στο όταν για κάθε του πεδίου ισχύει:
8Σωστό / Λάθος
Η συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα στο ℝ.
9Πολλαπλής επιλογής
Η παρουσιάζει ελάχιστο στη θέση
10Σωστό / Λάθος
Μια συνάρτηση γνησίως μονότονη σε ένα διάστημα είναι είτε γνησίως αύξουσα είτε γνησίως φθίνουσα σε αυτό.
11Σωστό / Λάθος
Για να εξετάσουμε αν μια συνάρτηση είναι άρτια ή περιττή, το πεδίο ορισμού της πρέπει να είναι συμμετρικό ως προς το .
12Σωστό / Λάθος
Η συνάρτηση είναι περιττή.
13Πολλαπλής επιλογής
Ποια από τις παρακάτω συναρτήσεις είναι περιττή;
14Πολλαπλής επιλογής
Αν η είναι άρτια και , τότε
15Σωστό / Λάθος
Αν μια περιττή συνάρτηση ορίζεται στο , τότε αναγκαστικά .
16Πολλαπλής επιλογής
Η γραφική παράσταση μιας άρτιας συνάρτησης έχει:
17Σωστό / Λάθος
Η συνάρτηση είναι άρτια.
18Πολλαπλής επιλογής
Αν η είναι περιττή και , τότε
19Σωστό / Λάθος
Η σταθερή συνάρτηση είναι άρτια.
20Πολλαπλής επιλογής
Μια πολυωνυμική συνάρτηση με μόνο περιττούς εκθέτες και χωρίς σταθερό όρο είναι:
💡Λυμένες ασκήσεις βήμα-βήμα
Δες πώς εφαρμόζεται η θεωρία — κάθε βήμα δείχνει την έννοια που χρησιμοποιείται.
- 1Μεσαίοlb-2.2-m2Συνάρτηση είναι γνησίως φθίνουσα στο ℝ και διέρχεται από Α(1, 3). Μπορεί να διέρχεται και από Β(2, 5);Λύση βήμα-βήμα📚 Σχετική θεωρία:
- 1Όχι. Από φθίνουσα:
- 2
- 3ψευδές.
- 1
- 2Εύκολοlb-2.2-e1Εξέτασε τη μονοτονία της .Λύση βήμα-βήμα
- 1Κλίση
- 2γνησίως αύξουσα στο ℝ.
- 1
- 3Εύκολοlb-2.1-e2Εξέτασε αν η είναι περιττή.Λύση βήμα-βήμα
- 1.
- 2Ναι, περιττή.
- 1
- 4Εύκολοlb-2.1-e1Εξέτασε αν η είναι άρτια.Λύση βήμα-βήμα
- 1.
- 2Ναι, άρτια.
- 1
- 5Μεσαίοlb-2.1-m1Δίνεται συνάρτηση με και . Αιτιολόγησε γιατί δεν είναι ούτε άρτια ούτε περιττή.Λύση βήμα-βήμα
- 1Άρτια: θα έπρεπε
- 2. Περιττή: θα έπρεπε
- 3. Καμία από τις δύο.
- 1
- 6Μεσαίοlb-2.2-m1Συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα στο ℝ και διέρχεται από Α(1, 2). Μπορεί να διέρχεται και από Β(2, 9);Λύση βήμα-βήμα
- 1Ναι. Από γνησίως αύξουσα:
- 2
- 3✓.
- 1
✏️Προτεινόμενες προς λύση
Δοκίμασε μόνος σου — η λύση εμφανίζεται όταν την ζητήσεις.
- 1Μεσαίοlb-2.2-m1Συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα στο ℝ και διέρχεται από Α(1, 2). Μπορεί να διέρχεται και από Β(2, 9);
- 2Μεσαίοlb-2.1-m1Δίνεται συνάρτηση με και . Αιτιολόγησε γιατί δεν είναι ούτε άρτια ούτε περιττή.
- 3Μεσαίοlb-2.2-m2Συνάρτηση είναι γνησίως φθίνουσα στο ℝ και διέρχεται από Α(1, 3). Μπορεί να διέρχεται και από Β(2, 5);
🧩Μεθοδολογίες — πώς λύνω κάθε τύπο
Πάτα κάθε μέθοδο για να δεις πότε εφαρμόζεται και τα βήματα.
Πότε
Όταν ζητείται να αποδείξεις ότι η είναι γνησίως αύξουσα/φθίνουσα σε διάστημα.
Βήματα
- 1Πάρε δύο τυχαία του διαστήματος με .
- 2Σχημάτισε τη διαφορά και βρες το πρόσημό της.
- 3Αν είναι γνησίως αύξουσα· αν γνησίως φθίνουσα.
Παράδειγμα
Για : αν τότε , άρα — γνησίως αύξουσα.
📝Φυλλάδιο εξάσκησης
📝 Φυλλάδιο — 20 ασκήσεις προς λύση
- 1Να βρείτε τη μονοτονία της στο ℝ.
- 2Να βρείτε τη μονοτονία της στο ℝ.
- 3Να βρείτε τη θέση του ελαχίστου της .
- 4Να βρείτε την ελάχιστη τιμή της .
- 5Να βρείτε το είδος και τη θέση του ακρότατου της .
- 6Η είναι άρτια και γνησίως φθίνουσα στο . Ποια η μονοτονία της στο ;
- 7Να βρείτε τη θέση και την τιμή του ελαχίστου της .
- 8Για την να συγκρίνετε τα και .
- 9Να βρείτε τη θέση και την τιμή του ακρότατου της .
- 10Για την να συγκρίνετε τα και .
- 11Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
- 12Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
- 13Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
- 14Η είναι άρτια και . Να βρείτε το .
- 15Η είναι περιττή και . Να βρείτε το .
- 16Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
- 17Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
- 18Μια περιττή συνάρτηση ορίζεται στο . Πόσο είναι το ;
- 19Να εξετάσετε αν η σταθερή είναι άρτια ή περιττή.
- 20Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
🚀Πάμε παρακάτω — ασκήσεις αυξημένης δυσκολίας
Προσπάθησε πρώτα μόνος σου — μετά άνοιξε την πλήρη λύση.
🔥Προχωρημένες8 ασκήσεις
1
Να αποδείξετε, με τον ορισμό, ότι η είναι γνησίως αύξουσα στο ℝ.
2
Δίνεται η . Να βρείτε την κορυφή, το είδος του ακρότατου και τα διαστήματα μονοτονίας.
3
Μια συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα στο ℝ με σύνολο τιμών το ℝ και η γραφική της παράσταση διέρχεται από το . Θα μπορούσε να διέρχεται και από το ;
4
Μια συνάρτηση είναι γνησίως φθίνουσα στο ℝ και η γραφική της παράσταση διέρχεται από το . Θα μπορούσε να διέρχεται και από το ;
5
Να αποδείξετε ότι η είναι περιττή.
6
Για μια συνάρτηση ισχύει και . Να αποδείξετε ότι η δεν είναι ούτε άρτια ούτε περιττή.
7
Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
8
Αν η είναι άρτια και η περιττή (με κοινό συμμετρικό πεδίο ορισμού), να αποδείξετε ότι το γινόμενο είναι περιττή συνάρτηση.
💎Πολύ δύσκολες6 ασκήσεις
1
Να αποδείξετε ότι η είναι γνησίως αύξουσα στο ℝ.
2
Να αποδείξετε, με συμπλήρωση τετραγώνου, ότι η έχει ολικό ελάχιστο και να το βρείτε.
3
Να αποδείξετε ότι η είναι γνησίως φθίνουσα στο διάστημα .
4
Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
5
Για μια συνάρτηση με πεδίο ορισμού το ℝ ισχύει για κάθε . Να αποδείξετε ότι η είναι περιττή και ότι .
6
Δίνεται η συνάρτηση . Να βρείτε το πεδίο ορισμού της και να αποδείξετε ότι είναι άρτια.
🏛️Θέματα τύπου Πανελληνίων2 θέματα
Θ1
Δίνεται συνάρτηση με πεδίο ορισμού το , η οποία είναι άρτια, γνησίως φθίνουσα στο και γνησίως αύξουσα στο .
α) Να αποδείξετε ότι .
β) Να αποδείξετε ότι για κάθε .
γ) Να αποδείξετε ότι η παρουσιάζει ελάχιστο και μέγιστο και να βρείτε τις θέσεις τους.
δ) Από τους τύπους και , να επιλέξετε ποιος μπορεί να είναι ο τύπος της .
Θ2
Δίνεται περιττή συνάρτηση με πεδίο ορισμού το ℝ, για την οποία ισχύει και .
α) Να βρείτε το .
β) Να βρείτε το .
γ) Να υπολογίσετε το .
δ) Αν , να αποδείξετε ότι η είναι περιττή.
📝Διαγωνίσματα
Δούλεψέ το σαν κανονικό διαγώνισμα — μετά άνοιξε τις πλήρεις λύσεις. Εκτυπώνεται καθαρό (χωρίς λύσεις).
📝 Mini-test — §2.2 Μονοτονία & ακρότατα
Ύλη: §2.2Διάρκεια: 20΄
ΘΕΜΑ Α
α) Πότε μια συνάρτηση λέγεται γνησίως αύξουσα σε ένα διάστημα ;
β) Πού βρίσκεται η τετμημένη της κορυφής της παραβολής ;
ΘΕΜΑ Β
α) Να βρείτε τη μονοτονία της .
β) Να βρείτε τη θέση και την τιμή του ελαχίστου της .
ΘΕΜΑ Γ
Δίνεται η . Να βρείτε την κορυφή, το είδος του ακρότατου και τα διαστήματα μονοτονίας.
📝 Mini-test — §2.1 Άρτιες & περιττές συναρτήσεις
Ύλη: §2.1Διάρκεια: 20΄
ΘΕΜΑ Α
α) Πότε μια συνάρτηση λέγεται άρτια;
β) Σωστό ή Λάθος: αν μια περιττή συνάρτηση ορίζεται στο , τότε .
ΘΕΜΑ Β
α) Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
β) Να εξετάσετε αν η είναι άρτια ή περιττή.
ΘΕΜΑ Γ
Η είναι άρτια και . Να βρείτε το και να εξετάσετε αν η είναι άρτια.
Πηγή: Σχολικό βιβλίο (ΙΤΥΕ «Διόφαντος») + μεθοδολογία/ασκήσεις βασισμένες σε ΙΕΠ & Πανελλήνιες
🧠 Τεστάρισε την έννοια
Quiz με άμεσο feedback — μετράει στην εικόνα δεξιοτήτων σου.