📖Θεωρία
Αναλυτική εξήγηση των εννοιών της παραγράφου
Β΄ Λυκείου · Κεφ. 1 - Συστήματα
§1.1 Γραμμικά συστήματα & προβλήματα
🔀Μορφή συστήματος
- •Γραμμικό σύστημα :
- •Λύση: ζεύγος (x, ) που επαληθεύει και τις δύο εξισώσεις ταυτόχρονα. Γραφικά: σημείο τομής των δύο ευθειών.
🔧Μέθοδοι επίλυσης
- •Μέθοδος αντικατάστασης: λύνουμε τη μία εξίσωση ως προς έναν άγνωστο και αντικαθιστούμε στην άλλη.
- •Μέθοδος αντίθετων συντελεστών: πολλαπλασιάζουμε εξισώσεις ώστε ένας άγνωστος να έχει αντίθετους συντελεστές και προσθέτουμε κατά μέλη.
- •Μέθοδος Cramer (ορίζουσες). Για σύστημα , η ορίζουσα του συστήματος είναι:
- •Η ορίζουσα ως προς (αντικαθιστούμε τη στήλη των με τους σταθερούς όρους):
- •Η ορίζουσα ως προς (αντικαθιστούμε τη στήλη των με τους σταθερούς όρους):
- •Αν , το σύστημα έχει μοναδική λύση — η τιμή του δίνεται από:
- •Αντίστοιχα, η τιμή του :
🔍Διερεύνηση
- •: το σύστημα έχει μοναδική λύση (οι ευθείες τέμνονται).
- •και D__: το σύστημα είναι αόριστο (άπειρες λύσεις — οι ευθείες συμπίπτουν).
- •και (D_ ή D_): το σύστημα είναι αδύνατο (οι ευθείες παράλληλες, ποτέ δεν τέμνονται).
🪜Στρατηγική επίλυσης
- •Βήμα 1 — Κατανόηση: Διαβάζουμε προσεκτικά το πρόβλημα και εντοπίζουμε τα δεδομένα και τα ζητούμενα. Σημειώνουμε ποια μεγέθη είναι γνωστά και ποια ζητάμε να βρούμε.
- •Βήμα 2 — Επιλογή αγνώστων: Διαλέγουμε ως άγνωστους και (ή άλλα γράμματα) δύο από τα μεγέθη που ζητούνται. Σημαντικό: ορίζουμε ξεκάθαρα τι παριστάνει κάθε άγνωστος, με τη μονάδα μέτρησης (έτη, km, kg, …).
- •Βήμα 3 — Διατύπωση εξισώσεων: Μεταφράζουμε τις λεκτικές σχέσεις του προβλήματος σε δύο μαθηματικές εξισώσεις με τους δύο αγνώστους.
- •Βήμα 4 — Επίλυση: Επιλύουμε το σύστημα με όποια μέθοδο μας βολεύει (αντικατάσταση, αντίθετοι συντελεστές, Cramer).
- •Βήμα 5 — Έλεγχος: Επιστρέφουμε στις συνθήκες του προβλήματος και ελέγχουμε αν οι τιμές που βρήκαμε είναι λογικές και αποδεκτές (π.χ. ηλικία , ταχύτητα , ακέραιο πλήθος).
👨👦Προβλήματα ηλικιών
- •Στα προβλήματα ηλικιών συνήθως δίνονται σχέσεις μεταξύ ηλικιών διαφορετικών προσώπων είτε σήμερα είτε σε άλλη χρονική στιγμή (πριν ή μετά από κάποια χρόνια).
- •Παράδειγμα: «Ο πατέρας έχει σήμερα τριπλάσια ηλικία από τον γιο. Σε 10 χρόνια θα έχει διπλάσια. Να βρεθούν οι σημερινές ηλικίες».
- •Προσοχή: όταν αναφερόμαστε σε ηλικίες πριν ή μετά, ΟΛΕΣ οι ηλικίες αλλάζουν κατά τον ίδιο αριθμό ετών.
🧪Προβλήματα μιγμάτων
- •Στα προβλήματα μιγμάτων αναμειγνύουμε δύο συστατικά διαφορετικής συγκέντρωσης (ή τιμής) για να φτιάξουμε μίγμα με δεδομένη συγκέντρωση. Συνήθως γράφουμε ΔΥΟ εξισώσεις: μία για τη συνολική ποσότητα και μία για τη συνολική «δραστική ουσία» (ή αξία).
- •Παράδειγμα: «Έχουμε διάλυμα 30% και διάλυμα 50%. Πόσα λίτρα από το καθένα χρειαζόμαστε για να φτιάξουμε 10 λίτρα διαλύματος 42%;».
🚣Προβλήματα κίνησης (ταχύτητες, ρεύμα)
- •Σε κίνηση μέσα σε ρευστό (ποτάμι, αέρας): η ταχύτητα ΚΑΤΑ ρεύμα ισούται με την ταχύτητα του σκάφους ΣΥΝ την ταχύτητα του ρεύματος. Η ταχύτητα ΑΝΤΙ ρεύμα ισούται με του σκάφους ΜΕΙΟΝ το ρεύμα.
- •Αντί ρεύμα:
- •Παράδειγμα: «Σκάφος διανύει 30 km κατά ρεύμα σε 2 ώρες και 30 km αντί ρεύμα σε 3 ώρες. Να βρεθούν οι ταχύτητες σκάφους και ρεύματος».
🧠Άλλοι τύποι προβλημάτων
- •Δύο αριθμοί με γνωστό άθροισμα και διαφορά: το πιο απλό σύστημα. Άθροισμα , διαφορά → .
- •Προβλήματα γεωμετρίας: συχνά οι άγνωστοι είναι μήκη πλευρών ή γωνιών. Χρησιμοποιούμε γεωμετρικές σχέσεις (περίμετρος, εμβαδόν, Πυθαγόρειο θεώρημα, άθροισμα γωνιών τριγώνου °).
- •Προβλήματα με ψηφία ακέραιου: αν ένας διψήφιος έχει ψηφία α και β, γράφεται ως . Αν αντιστραφούν, γίνεται .
🎯Θέμα Α — έλεγχος θεωρίας
1Σωστό / Λάθος
Λύση ενός γραμμικού συστήματος είναι κάθε ζεύγος που επαληθεύει ταυτόχρονα και τις δύο εξισώσεις.
2Σωστό / Λάθος
Η ορίζουσα του συστήματος , είναι .
3Πολλαπλής επιλογής
Αν για ένα γραμμικό σύστημα ισχύει , τότε το σύστημα:
4Πολλαπλής επιλογής
Αν και , το σύστημα είναι:
5Πολλαπλής επιλογής
Αν αλλά , το σύστημα είναι:
6Σωστό / Λάθος
Όταν , η λύση δίνεται από τους τύπους και (κανόνας του Cramer).
7Πολλαπλής επιλογής
Γεωμετρικά, η μοναδική λύση ενός συστήματος αντιστοιχεί σε:
8Σωστό / Λάθος
Αν οι δύο ευθείες ενός συστήματος είναι παράλληλες και διαφορετικές, το σύστημα είναι αδύνατο.
9Πολλαπλής επιλογής
Στη μέθοδο των αντίθετων συντελεστών πολλαπλασιάζουμε τις εξισώσεις ώστε:
10Σωστό / Λάθος
Το ζεύγος είναι λύση του συστήματος , .
11Σωστό / Λάθος
Στα προβλήματα με συστήματα ορίζουμε πρώτα με σαφήνεια τι παριστάνει κάθε άγνωστος, μαζί με τη μονάδα μέτρησης.
12Σωστό / Λάθος
Σε προβλήματα ηλικιών, μετά από χρόνια κάθε ηλικία αυξάνεται κατά .
13Πολλαπλής επιλογής
Ένας διψήφιος με ψηφίο δεκάδων και ψηφίο μονάδων γράφεται:
14Πολλαπλής επιλογής
Δύο αριθμοί έχουν άθροισμα και διαφορά . Ο μεγαλύτερος είναι:
15Σωστό / Λάθος
Σε κίνηση κατά ρεύμα, η ταχύτητα του σκάφους ως προς την όχθη ισούται με την ταχύτητα του σκάφους συν την ταχύτητα του ρεύματος.
16Πολλαπλής επιλογής
Σε 10 λίτρα διαλύματος περιεκτικότητας 42% η ποσότητα της δραστικής ουσίας είναι:
17Σωστό / Λάθος
Αν το σύστημα ενός προβλήματος δώσει αρνητική ηλικία, η λύση απορρίπτεται.
18Πολλαπλής επιλογής
Σε ένα τραπέζι τα παιδιά είναι 5 περισσότερα από τους γονείς. Αν οι γονείς και τα παιδιά, ισχύει:
19Πολλαπλής επιλογής
Ο Κώστας έχει 15 χαρτονομίσματα των 20 € και 50 € συνολικής αξίας 480 €. Αν , τα πλήθη τους, το σύστημα είναι:
20Σωστό / Λάθος
Το τελευταίο βήμα κάθε προβλήματος είναι ο έλεγχος αν οι τιμές που βρήκαμε είναι λογικά αποδεκτές.
💡Λυμένες ασκήσεις βήμα-βήμα
Δες πώς εφαρμόζεται η θεωρία — κάθε βήμα δείχνει την έννοια που χρησιμοποιείται.
- 1Μεσαίοlb-1.2-m1Ο Κώστας έχει 15 χαρτονομίσματα των 20€ και 50€ συνολικής αξίας 480€. Βρες το πλήθος κάθε είδους.Λύση βήμα-βήμα
- 1Σύστημα: . Από 1η: . Στη 2η:
- 2
- 3.
- 1
- 2Μεσαίοlb-1.1-m1Λύσε το σύστημα: .Λύση βήμα-βήμα
- 1Πρόσθεση:
- 2. Αφαίρεση:
- 3.
- 1
- 3Μεσαίοlb-1.1-m2Δίνεται το σύστημα: . Λύσε όταν .Λύση βήμα-βήμα
- 1Από 1η: . Στη 2η:
- 2αδύνατο. Σύστημα αδύνατο.
- 1
- 4Εύκολοlb-1.1-e2Εξέτασε γιατί το (0, 4) δεν αποτελεί λύση του συστήματος: .Λύση βήμα-βήμα
- 1Στην 1η: .
- 2Άρα δεν είναι λύση.
- 1
- 5Εύκολοlb-1.1-e1Λύσε το σύστημα: .Λύση βήμα-βήμα
- 1Από 2η: . Στην 1η:
- 2
- 3.
- 1
✏️Προτεινόμενες προς λύση
Δοκίμασε μόνος σου — η λύση εμφανίζεται όταν την ζητήσεις.
- 1Δύσκολοlb-1.2-h1Σε συνεστίαση είναι γονείς και τα παιδιά τους. Τα παιδιά είναι 5 περισσότερα από τους γονείς. Κάθε γονιός πλήρωσε 12€ και κάθε παιδί τα μισά. Συνολικός λογαριασμός 300€. Βρες πόσοι γονείς και παιδιά υπήρχαν.
- 2Μεσαίοlb-1.2-m1Ο Κώστας έχει 15 χαρτονομίσματα των 20€ και 50€ συνολικής αξίας 480€. Βρες το πλήθος κάθε είδους.
- 3Μεσαίοlb-1.1-m2Δίνεται το σύστημα: . Λύσε όταν .
- 4Μεσαίοlb-1.1-m1Λύσε το σύστημα: .
- 5Δύσκολοlb-1.1-h1Δίνονται ευθείες : και : . Βρες το κοινό σημείο τους.
🧩Μεθοδολογίες — πώς λύνω κάθε τύπο
Πάτα κάθε μέθοδο για να δεις πότε εφαρμόζεται και τα βήματα.
Πότε
Όταν σε μια εξίσωση ένας άγνωστος έχει συντελεστή (ή ) και λύνεται εύκολα ως προς αυτόν.
Βήματα
- 1Λύσε τη μία εξίσωση ως προς έναν άγνωστο (π.χ. ).
- 2Αντικατέστησε την έκφραση αυτή στην άλλη εξίσωση — προκύπτει εξίσωση με έναν άγνωστο.
- 3Λύσε ως προς τον άγνωστο και αντικατέστησε για να βρεις τον δεύτερο.
Παράδειγμα
, : από την πρώτη , οπότε , άρα , και .
📝Φυλλάδιο εξάσκησης
📝 Φυλλάδιο — 20 ασκήσεις προς λύση
- 1Να λύσετε με πρόσθεση κατά μέλη το σύστημα , .
- 2Να λύσετε με αντικατάσταση το σύστημα , .
- 3Να λύσετε το σύστημα , .
- 4Να λύσετε το σύστημα , .
- 5Να βρείτε την ορίζουσα του συστήματος , .
- 6Να λύσετε το σύστημα , .
- 7Να λύσετε (ή να δικαιολογήσετε ότι δεν λύνεται) το σύστημα , .
- 8Τι είδους είναι το σύστημα , ;
- 9Να λύσετε το σύστημα , .
- 10Να βρείτε το κοινό σημείο των ευθειών και .
- 11Δύο αριθμοί έχουν άθροισμα και διαφορά . Να τους βρείτε.
- 12Δύο αριθμοί έχουν άθροισμα και διαφορά . Να τους βρείτε.
- 13Ο πατέρας έχει σήμερα τριπλάσια ηλικία από τον γιο. Σε χρόνια θα έχει διπλάσια. Να βρείτε τις σημερινές ηλικίες.
- 14Πόσα λίτρα διαλύματος 30% και πόσα 50% χρειάζονται για 10 λίτρα διαλύματος 42%;
- 15Σκάφος διανύει km κατά ρεύμα σε ώρες και km αντί ρεύμα σε ώρες. Να βρείτε τις ταχύτητες.
- 16Ο Κώστας έχει χαρτονομίσματα των 20 € και 50 €, συνολικής αξίας 480 €. Πόσα από κάθε είδος;
- 17Σε συνεστίαση τα παιδιά είναι περισσότερα από τους γονείς· κάθε γονιός πληρώνει 12 € και κάθε παιδί 6 €, σύνολο 300 €. Πόσοι ήταν;
- 18Διψήφιος με άθροισμα ψηφίων · αν αντιστραφούν τα ψηφία, ο αριθμός μεγαλώνει κατά . Ποιος είναι;
- 19Δύο καφέδες και τρία τσάι κοστίζουν 7 €· τρεις καφέδες και δύο τσάι 8 €. Πόσο κοστίζει το καθένα;
- 20Ορθογώνιο έχει περίμετρο και μήκος κατά μεγαλύτερο από το πλάτος. Να βρείτε τις διαστάσεις.
🚀Πάμε παρακάτω — ασκήσεις αυξημένης δυσκολίας
Προσπάθησε πρώτα μόνος σου — μετά άνοιξε την πλήρη λύση.
🔥Προχωρημένες8 ασκήσεις
1
Να λύσετε το γραμμικό σύστημα , και να επαληθεύσετε τη λύση.
2
Να λύσετε το σύστημα , .
3
Δίνονται οι ευθείες και . Να βρείτε το κοινό τους σημείο και να δείξετε ότι η ευθεία διέρχεται από το .
4
Να λύσετε με τη μέθοδο των οριζουσών (Cramer) το σύστημα , .
5
Ο Κώστας καταθέτει χαρτονομίσματα των 20 € και 50 €, συνολικής αξίας 480 €. Αν , τα πλήθη των χαρτονομισμάτων των 20 € και 50 € αντίστοιχα, να βρείτε πόσα είναι από κάθε είδος.
6
Σε συνεστίαση τα παιδιά είναι περισσότερα από τους γονείς. Κάθε γονιός πλήρωσε 12 € και κάθε παιδί 6 €, με συνολικό λογαριασμό 300 €. Αν οι γονείς και τα παιδιά, να βρείτε πόσοι ήταν.
7
Πόσα λίτρα διαλύματος 20% και πόσα 60% χρειάζονται για να φτιάξουμε λίτρα διαλύματος 45%;
8
Βάρκα διανύει km κατά ρεύμα σε ώρες και km αντί ρεύμα σε ώρες. Να βρείτε την ταχύτητα της βάρκας και του ρεύματος.
💎Πολύ δύσκολες6 ασκήσεις
1
Δίνεται το σύστημα , με παράμετρο . Να το λύσετε όταν και όταν .
2
Να λύσετε το σύστημα , και να ερμηνεύσετε γραφικά το αποτέλεσμα.
3
Για ποιες τιμές της παραμέτρου το σύστημα , έχει μοναδική λύση; Τι συμβαίνει στις υπόλοιπες τιμές;
4
Η μητέρα έχει σήμερα τετραπλάσια ηλικία από την κόρη. Πριν από χρόνια είχε επταπλάσια. Να βρείτε τις σημερινές ηλικίες.
5
Σε έναν διψήφιο αριθμό το ψηφίο των δεκάδων είναι κατά μεγαλύτερο από το ψηφίο των μονάδων. Ο αριθμός είναι φορές το άθροισμα των ψηφίων του. Να τον βρείτε.
6
Κεφάλαιο 10000 € μοιράζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο τοκίζεται με 3% και το δεύτερο με 5% ετησίως, αποφέροντας συνολικό τόκο 380 € σε έναν χρόνο. Να βρείτε τα δύο μέρη.
🏛️Θέματα τύπου Πανελληνίων2 θέματα
Θ1
Δίνονται οι ευθείες και .
α) Να βρείτε το σημείο τομής των , .
β) Να εξετάσετε αν η ευθεία διέρχεται από το .
γ) Να λύσετε το σύστημα , .
Θ2
Σε ένα θέατρο τα εισιτήρια ενηλίκων κοστίζουν 8 € και τα παιδικά 5 €. Μια παράσταση είχε θεατές και έσοδα 1330 €.
α) Αν οι ενήλικες και τα παιδιά, να σχηματίσετε το σύστημα.
β) Να βρείτε πόσα εισιτήρια κάθε είδους πουλήθηκαν.
γ) Να βρείτε τα έσοδα αν την επόμενη μέρα πουληθούν εισιτήρια ενηλίκων και παιδικά.
📝Διαγωνίσματα
Δούλεψέ το σαν κανονικό διαγώνισμα — μετά άνοιξε τις πλήρεις λύσεις. Εκτυπώνεται καθαρό (χωρίς λύσεις).
📝 Mini-test — §1.1 Γραμμικά συστήματα 2×2
Ύλη: §1.1Διάρκεια: 20΄
ΘΕΜΑ Α
α) Σωστό ή Λάθος: αν η ορίζουσα ενός γραμμικού συστήματος είναι διάφορη του μηδενός, τότε το σύστημα έχει μοναδική λύση.
β) Πότε ένα γραμμικό σύστημα είναι αδύνατο;
ΘΕΜΑ Β
α) Να λύσετε το σύστημα , .
β) Να βρείτε την ορίζουσα του συστήματος , .
ΘΕΜΑ Γ
Να λύσετε με τη μέθοδο των οριζουσών (Cramer) το σύστημα , .
📝 Mini-test — §1.2 Προβλήματα με συστήματα
Ύλη: §1.2Διάρκεια: 20΄
ΘΕΜΑ Α
α) Σωστό ή Λάθος: σε προβλήματα ηλικιών, μετά από χρόνια κάθε ηλικία αυξάνεται κατά .
β) Πώς γράφεται ένας διψήφιος με ψηφίο δεκάδων και ψηφίο μονάδων ;
ΘΕΜΑ Β
Δύο αριθμοί έχουν άθροισμα και διαφορά . Να τους βρείτε.
ΘΕΜΑ Γ
Τρία μολύβια και δύο στυλό κοστίζουν 1,30 €, ενώ δύο μολύβια και πέντε στυλό κοστίζουν 1,60 €. Πόσο κοστίζει το καθένα;
Πηγή: Σχολικό βιβλίο (ΙΤΥΕ «Διόφαντος») + μεθοδολογία/ασκήσεις βασισμένες σε ΙΕΠ & Πανελλήνιες
🧠 Τεστάρισε την έννοια
Quiz με άμεσο feedback — μετράει στην εικόνα δεξιοτήτων σου.